تأمین مالی یکی از مهمترین نیازهای شرکتها برای توسعه فعالیت، خرید تجهیزات، افزایش ظرفیت تولید و تأمین نقدینگی است. در کنار تسهیلات بانکی، بازار سرمایه نیز ابزارهای مختلفی برای تأمین منابع مالی در اختیار شرکتها قرار میدهد.
اوراق اجاره یا صکوک اجاره یکی از این ابزارهاست که در آن تأمین مالی بر پایه یک دارایی مشخص انجام میشود. این ابزار میتواند برای خرید یک دارایی جدید یا تأمین نقدینگی از محل داراییهای موجود شرکت مورد استفاده قرار گیرد.
اما اوراق اجاره دقیقاً چگونه کار میکند؟ چه شرکتهایی میتوانند از آن استفاده کنند؟ چه داراییهایی قابلیت قرار گرفتن در این ساختار را دارند و انواع اوراق اجاره چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
در این مقاله، مهمترین نکات مربوط به صکوک اجاره و تأمین مالی از طریق اوراق اجاره را بررسی میکنیم.
اوراق اجاره چیست؟
اوراق اجاره یکی از انواع اوراق بهادار اسلامی (صکوک) است. این اوراق، نشاندهنده مالکیت مشاع دارندگان اوراق در دارایی مبنای انتشار هستند.
در ساختار اوراق اجاره، منابع مالی از طریق انتشار اوراق و جذب سرمایه سرمایهگذاران تأمین میشود. سپس دارایی موردنظر در ساختار انتشار قرار گرفته و در قالب قرارداد اجاره در اختیار بانی یا متقاضی تأمین مالی قرار میگیرد.
به زبان ساده، میتوان فرآیند کلی را اینگونه در نظر گرفت:
سرمایهگذاران ← خرید اوراق ← تأمین منابع ← خرید یا انتقال دارایی ← اجاره دارایی به بانی
بنابراین، برخلاف برخی روشهای تأمین مالی که صرفاً بر دریافت تسهیلات متمرکز هستند، در صکوک اجاره یک دارایی مشخص در ساختار تأمین مالی قرار دارد.
صکوک اجاره چه کاربردی دارد؟
اوراق اجاره عمدتاً برای دو هدف مورد استفاده قرار میگیرد:
تأمین مالی برای خرید دارایی
تأمین نقدینگی از طریق فروش و اجاره مجدد دارایی
در حالت اول، شرکت برای خرید یک دارایی جدید به منابع مالی نیاز دارد. در حالت دوم، شرکت از دارایی موجود خود برای تأمین نقدینگی استفاده میکند.
اوراق اجاره تأمین دارایی چیست؟
در اوراق اجاره تأمین دارایی، هدف اصلی تأمین منابع برای خرید یک دارایی مشخص است.
در این ساختار، نهاد واسط با استفاده از منابع حاصل از انتشار اوراق، یک دارایی یا مجموعهای از داراییها را از فروشنده موردنظر خریداری کرده و سپس آن را به بانی اجاره میدهد.
برای مثال، یک شرکت تولیدی را در نظر بگیرید که برای افزایش ظرفیت تولید به ماشینآلات جدید نیاز دارد اما منابع کافی برای خرید این تجهیزات در اختیار ندارد. در چنین شرایطی، شرکت میتواند امکان تأمین مالی از طریق اوراق اجاره را بررسی کند.
این روش میتواند برای تأمین مالی خرید تجهیزاتی مانند ماشینآلات، تأسیسات و سایر داراییهای واجد شرایط کاربرد داشته باشد.
اوراق اجاره تأمین نقدینگی چیست؟
در اوراق اجاره تأمین نقدینگی، شرکت از دارایی موجود خود برای دسترسی به منابع مالی استفاده میکند.
در این ساختار، نهاد واسط با جمعآوری وجوه از سرمایهگذاران، دارایی را از بانی خریداری کرده و سپس همان دارایی را مجدداً به بانی اجاره میدهد. به همین دلیل، این روش بر مبنای فروش و اجاره مجدد (Sale and Leaseback) شکل میگیرد.
مزیت اصلی این ساختار برای شرکت این است که میتواند از ارزش داراییهای موجود خود برای تأمین نقدینگی استفاده کند و همچنان از آن دارایی در فعالیتهای خود بهره ببرد.
اوراق اجاره قابل تبدیل به سهام چیست؟
یکی دیگر از ساختارهای اوراق اجاره، اوراق اجاره قابل تبدیل به سهام است. شرکتهای سهامی عام با رعایت ضوابط مربوط میتوانند از این روش برای تأمین مالی استفاده کنند. در این ساختار، اوراق منتشرشده در سررسید نهایی به سهام بانی تبدیل میشود. دوره عمر این نوع اوراق حداکثر دو سال است.
بنابراین، این ابزار با اوراق اجاره معمولی تفاوت دارد و شرایط تبدیل آن به سهام باید در چارچوب مقررات و شرایط انتشار هر اوراق بررسی شود.
تأمین مالی کسبوکار خود را با ابزارهای بازار سرمایه انجام دهید.
چه داراییهایی میتوانند مبنای انتشار اوراق اجاره باشند؟
نوع و وضعیت دارایی یکی از مهمترین موضوعات در بررسی امکان استفاده از صکوک اجاره است. داراییهای قابل قبول برای انتشار اوراق اجاره شامل موارد زیر هستند:
زمین
ساختمان و تأسیسات
ماشینآلات و تجهیزات
وسایل حملونقل
سهام شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران یا فرابورس ایران
البته صرف داشتن یک دارایی به معنای امکان استفاده از آن در ساختار اوراق اجاره نیست. دارایی باید شرایط لازم را نیز داشته باشد.
از جمله این شرایط میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
استفاده از دارایی در فعالیت بانی باید موجب ایجاد جریان نقدی یا جلوگیری از خروج وجوه نقد شود.
محدودیت قانونی، قراردادی یا قضایی مؤثری برای انتقال دارایی و منافع آن وجود نداشته باشد.
نهاد واسط بتواند حقوق مالکیت خود را نسبت به دارایی اعمال کند.
امکان واگذاری دارایی به غیر وجود داشته باشد.
دارایی تا زمان انتقال مالکیت به ناشر از پوشش بیمهای مناسب و کافی برخوردار باشد.
بنابراین، ارزیابی حقوقی و اقتصادی دارایی بخش مهمی از فرآیند تأمین مالی از طریق اوراق اجاره است.
شرایط شرکت برای انتشار اوراق اجاره چیست؟
یکی از نکات مهمی که باید پیش از انتخاب این ابزار بررسی شود، شرایط بانی است. برای بانی شخص حقوقی غیردولتی شرایطی از جمله موارد زیر در نظر گرفته شده است:
در ایران به ثبت رسیده و مرکز اصلی فعالیت آن در ایران باشد.
قالب حقوقی آن سهامی، تعاونی، صندوق سرمایهگذاری یا از نهادهای عمومی غیردولتی، با رعایت استثنائات مقرر، باشد.
مجموع جریان نقدی حاصل از عملیات آن در دو سال مالی اخیر مثبت باشد.
حداکثر نسبت مجموع بدهیها به داراییهای آن ۹۰ درصد باشد.
اظهارنظر بازرس و حسابرس شرکت درباره صورتهای مالی دو سال مالی اخیر، مردود یا عدم اظهارنظر نباشد.
بنابراین، نمیتوان فرض کرد که تمام شرکتها بدون بررسی شرایط میتوانند از اوراق اجاره استفاده کنند. وضعیت مالی، ساختار حقوقی، دارایی و مقررات مربوط به انتشار باید پیش از انتخاب ابزار بررسی شود.
جهت دریافت مشاوره تخصصی و بررسی بهترین راهکار تأمین مالی پروژه خود، با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
ارکان انتشار اوراق اجاره کداماند؟
انتشار صکوک اجاره یک فرآیند تخصصی است و ارکان مختلفی در آن نقش دارند. ارکان انتشار اوراق اجاره شامل موارد زیر است:
بانی
نهاد واسط (ناشر)
ضامن
عامل فروش
عامل پرداخت
متعهد پذیرهنویس
بازارگردان
هر یک از این ارکان نقش مشخصی در ساختار انتشار، عرضه، پرداختها، تضمین یا معاملات اوراق دارند. ترکیب و وظایف ارکان نیز باید مطابق ساختار هر انتشار و مقررات مربوط بررسی شود.
مراحل تأمین مالی از طریق اوراق اجاره
فرآیند انتشار اوراق اجاره تنها به فروش اوراق در بازار سرمایه محدود نمیشود و مجموعهای از بررسیهای مالی، حقوقی و اجرایی را شامل میشود.
به طور کلی میتوان این مسیر را در چند مرحله خلاصه کرد:
۱. تعیین نیاز مالی
ابتدا مشخص میشود شرکت چه میزان منابع نیاز دارد و هدف از تأمین مالی چیست؛ برای مثال خرید تجهیزات، توسعه فعالیت یا تأمین نقدینگی.
۲. بررسی شرایط شرکت
وضعیت مالی، حقوقی و عملیاتی شرکت و همچنین شرایط بانی برای استفاده از این ابزار بررسی میشود.
۳. شناسایی و بررسی دارایی
در این مرحله دارایی موردنظر از نظر نوع، مالکیت، امکان انتقال، وضعیت حقوقی و سایر الزامات ارزیابی میشود.
۴. طراحی ساختار انتشار
مبلغ تأمین مالی، نوع اوراق، دارایی مبنا، مدت و سایر ویژگیهای انتشار متناسب با پروژه و مقررات تعیین میشود.
۵. تشکیل ارکان و تهیه مستندات
ارکان موردنیاز مشخص شده و گزارشها و مدارک لازم برای فرآیند انتشار آماده میشود.
۶. طی فرآیند قانونی
ساختار و مستندات مطابق الزامات بازار سرمایه بررسی و مجوزهای لازم اخذ میشود.
۷. انتشار اوراق
پس از تکمیل مراحل و اخذ مجوزهای لازم، اوراق عرضه شده و منابع موردنیاز شرکت تأمین میشود.
تفاوت اوراق اجاره تأمین دارایی و تأمین نقدینگی چیست؟
تفاوت اصلی این دو نوع اوراق در هدف تأمین مالی و وضعیت دارایی است.
نوع اوراق | هدف | وضعیت دارایی |
اجاره تأمین دارایی | خرید دارایی جدید | دارایی برای بانی خریداری میشود |
اجاره تأمین نقدینگی | تأمین منابع نقدی | دارایی موجود بانی در ساختار قرار میگیرد |
در تأمین دارایی، شرکت به یک دارایی مشخص نیاز دارد و منابع لازم برای خرید آن از طریق انتشار اوراق تأمین میشود.
در تأمین نقدینگی، شرکت از قبل دارایی موردنظر را در اختیار دارد و از طریق فروش و اجاره مجدد، منابع نقدی موردنیاز خود را تأمین میکند.
مزایای تأمین مالی از طریق اوراق اجاره
صکوک اجاره میتواند برای شرکتهایی که شرایط لازم را دارند، مزایای مختلفی داشته باشد؛ از جمله:
تأمین منابع برای خرید دارایی
شرکت میتواند منابع لازم برای خرید ماشینآلات، تجهیزات و سایر داراییهای واجد شرایط را از طریق بازار سرمایه تأمین کند.
تأمین نقدینگی از داراییهای موجود
در ساختار فروش و اجاره مجدد، شرکت میتواند از ارزش دارایی موجود خود برای تأمین نقدینگی استفاده کند.
تنوعبخشی به روشهای تأمین مالی
اوراق اجاره میتواند در کنار منابع داخلی، تسهیلات بانکی و سایر ابزارهای بازار سرمایه مورد بررسی قرار گیرد.
استفاده از ظرفیت سرمایهگذاران بازار سرمایه
در این روش، بخشی از منابع مالی موردنیاز شرکت از طریق سرمایهگذاران بازار سرمایه تأمین میشود.
اوراق اجاره برای چه شرکتهایی مناسب است؟
صکوک اجاره الزاماً بهترین گزینه برای تمام شرکتها نیست. انتخاب این ابزار باید بر اساس شرایط مالی و حقوقی شرکت، هدف تأمین مالی، نوع دارایی و الزامات بازار سرمایه انجام شود.
این ابزار میتواند برای شرکتهایی قابل بررسی باشد که:
برای خرید ماشینآلات و تجهیزات به منابع مالی نیاز دارند؛
قصد توسعه فعالیت یا افزایش ظرفیت تولید دارند؛
دارایی مناسب برای ساختار تأمین نقدینگی در اختیار دارند؛
به دنبال استفاده از ظرفیت بازار سرمایه برای تأمین منابع هستند؛
برنامه مشخصی برای مصرف منابع حاصل از تأمین مالی دارند.
در نهایت، انتخاب ابزار مناسب باید پس از بررسی دقیق شرایط شرکت و مقایسه گزینههای مختلف تأمین مالی انجام شود.
نقش سبدگردان آتا در تأمین مالی شرکتها
انتخاب ابزار تأمین مالی، اولین قدم در مسیر تأمین منابع از بازار سرمایه است. پیش از انتخاب اوراق اجاره باید نیاز مالی شرکت، هدف استفاده از منابع، شرایط بانی، نوع دارایی و ساختار مناسب انتشار بررسی شود.
سبدگردان آتا در حوزه تأمین مالی، خدماتی مانند مشاوره به مدیران و سهامداران شرکت برای انتخاب روش مناسب تأمین مالی، مذاکره با ارکان انتشار اوراق و تهیه گزارش توجیهی و بررسی و ارسال اسناد و مدارک لازم برای انتشار اوراق ارائه میکند.
به همین دلیل، شرکتهایی که برای توسعه فعالیت، خرید تجهیزات یا تأمین نقدینگی به منابع مالی نیاز دارند، میتوانند پیش از انتخاب ابزار، شرایط خود را با گزینههای مختلف بازار سرمایه تطبیق دهند.
جمعبندی
در نهایت، اوراق اجاره یا صکوک اجاره یکی از ابزارهای کاربردی بازار سرمایه برای تأمین مالی شرکتهاست که میتواند با هدف خرید دارایی، توسعه فعالیت یا تأمین نقدینگی مورد استفاده قرار گیرد. انتخاب ساختار مناسب این اوراق به شرایط مالی شرکت، نوع دارایی و هدف تأمین مالی بستگی دارد؛ بنابراین بررسی دقیق شرایط و الزامات پیش از انتشار، نقش مهمی در انتخاب بهترین روش تأمین مالی خواهد داشت.
