نوسان قیمت سهام یکی از مهمترین ریسکهای سرمایهگذاری در بازار سرمایه است. به همین دلیل، ابزارهای مالی مختلفی برای مدیریت ریسک، حمایت از قیمت سهام و تأمین مالی شرکتها ایجاد شدهاند. یکی از این ابزارها، اوراق تبعی است.
اوراق تبعی یکی از ابزارهای مشتقه بازار سرمایه است که بر مبنای یک دارایی پایه، مانند سهام پذیرفتهشده در بورس یا فرابورس، منتشر میشود. این اوراق میتوانند در قالب اختیار فروش تبعی یا اختیار خرید تبعی منتشر شوند و حقوق و تعهدات مشخصی را برای طرفین ایجاد کنند.
اوراق تبعی علاوه بر مدیریت ریسک و حمایت از سهام، در برخی ساختارها میتواند برای تأمین مالی شرکتها و حمایت از سهام خرد در بازار نیز مورد استفاده قرار گیرد.
در این مقاله از سبدگردان آتا با مفهوم اوراق تبعی، انواع آن، شرایط خرید و انتشار، نحوه عملکرد و مهمترین کاربردهای این ابزار آشنا میشوید.
اوراق تبعی چیست؟
اوراق تبعی اوراق بهاداری هستند که بر مبنای یک دارایی پایه منتشر میشوند. دارایی پایه میتواند یکی از سهام پذیرفتهشده در بورس یا فرابورس باشد.
در هر انتشار، مشخصات اوراق از جمله دارایی پایه، تعداد اوراق، قیمت اعمال، تاریخ سررسید و شرایط تسویه در اطلاعیه عرضه تعیین میشود. بنابراین، شرایط استفاده از اوراق تبعی را باید بر اساس اطلاعیه همان انتشار بررسی کرد.
به زبان ساده، اوراق تبعی ابزاری است که در کنار یک دارایی پایه قرار میگیرد و بسته به نوع آن، حق خرید یا فروش دارایی پایه را در شرایط مشخص ایجاد میکند.
دارایی پایه اوراق تبعی چیست؟
دارایی پایه داراییای است که اوراق تبعی بر اساس آن منتشر میشود.
در بازار سرمایه، سهام پذیرفتهشده در بورس یا فرابورس میتواند بهعنوان دارایی پایه اوراق اختیار فروش یا اختیار خرید تبعی تعیین شود. بنابراین، ابتدا سهم مشخصی بهعنوان دارایی پایه انتخاب میشود و سپس شرایط اوراق بر مبنای همان سهم تعیین خواهد شد.
برای سرمایهگذار، شناخت دارایی پایه اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ارزش و نحوه استفاده از اوراق تبعی به شرایط همان دارایی مرتبط است.
تأمین مالی کسبوکار خود را با ابزارهای بازار سرمایه انجام دهید.
اختیار فروش تبعی چیست؟
اوراق اختیار فروش تبعی به خریدار این امکان را میدهد که مطابق شرایط اطلاعیه عرضه، تعداد مشخصی از دارایی پایه را در سررسید با قیمت اعمال تعیینشده به عرضهکننده بفروشد.
یکی از مهمترین کاربردهای اختیار فروش تبعی، مدیریت ریسک کاهش قیمت سهام است. به همین دلیل، این اوراق در برخی ساختارها مشابه نوعی بیمه برای سهام در نظر گرفته میشوند.
اختیار خرید تبعی چیست؟
اوراق اختیار خرید تبعی به دارنده آن امکان میدهد طبق شرایط اطلاعیه عرضه، تعداد مشخصی از دارایی پایه را در سررسید و با شرایط تعیینشده خریداری کند.
اوراق تبعی چگونه کار میکند؟
نحوه عملکرد اوراق تبعی به نوع اوراق و شرایط اطلاعیه عرضه بستگی دارد. در یک ساختار کلی میتوان فرآیند را اینگونه در نظر گرفت:
تعیین دارایی پایه → تعیین شرایط اوراق → انتشار اطلاعیه عرضه → خرید سهام پایه → خرید اوراق تبعی → نگهداری تا سررسید → بررسی شرایط اعمال → اعمال یا عدم اعمال اختیار
در اختیار فروش تبعی، سرمایهگذار ابتدا سهام پایه را خریداری میکند و سپس میتواند در چارچوب شرایط تعیینشده، اوراق تبعی مربوط به آن را خریداری کند.
در سررسید، شرایط اعمال بررسی میشود. برای مثال، اگر قیمت سهم در زمان اعمال بالاتر از قیمت اعمال باشد، دارنده اختیار فروش تبعی میتواند از اعمال اختیار صرفنظر کند و سهم خود را در بازار به قیمت بالاتر بفروشد.
شرایط خرید و استفاده از اوراق تبعی
پیش از خرید اوراق تبعی باید شرایط انتشار آن را بهدقت مطالعه کرد. برخی از مهمترین شرایط عبارتاند از:
چه کسی میتواند اوراق تبعی منتشر کند؟
سهامدار عمده یا شرکت مربوطه میتواند نسبت به انتشار و فروش اوراق تبعی اقدام کند. بنابراین، انتشار این اوراق برای هر سرمایهگذار عادی امکانپذیر نیست.
آیا برای خرید اختیار فروش تبعی باید سهام پایه داشت؟
بله. اوراق اختیار فروش تبعی به افرادی تعلق میگیرد که سهام پایه را خریداری کردهاند. به همین دلیل، تعداد سهام پایه و تعداد اوراق تبعی قابل خرید ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند.
چه تعداد اوراق تبعی میتوان خرید؟
سرمایهگذار تنها میتواند متناسب با میزان سهام پایه خود اوراق تبعی خریداری کند. در صورت خرید بیشتر از تعداد سهام پایه، مسئولیت آن بر عهده خریدار است و اوراق مازاد کاربردی نخواهد داشت.
آیا مبلغ خرید اوراق تبعی بازگردانده میشود؟
خیر. مبلغ پرداختشده برای خرید اوراق تبعی به سرمایهگذار بازگردانده نمیشود. در ساختار بیمه سهام، این مبلغ مانند هزینه برخورداری از حمایت قیمتی در نظر گرفته میشود.
اگر قیمت سهم بیشتر از قیمت اعمال باشد چه میشود؟
اگر در تاریخ اعمال، قیمت سهم از قیمت اعمال بیشتر باشد، دارنده اختیار فروش تبعی میتواند اختیار خود را اعمال نکند و سهام خود را با قیمت بالاتر در بازار به فروش برساند.
آیا اوراق تبعی بعد از تاریخ اعمال قابل استفاده است؟
خیر. اگر دارنده اوراق در تاریخ تعیینشده از حق خود استفاده نکند، اوراق باطل شده و قابلیت استفاده مجدد ندارند.
انواع و کاربردهای اوراق تبعی
اوراق تبعی با توجه به ساختار و هدف انتشار میتوانند کاربردهای مختلفی داشته باشند. سه کاربرد اصلی برای این اوراق مطرح شده است: بیمه سهام یا حمایت از سهم، تأمین مالی و تأمین مالی با هدف حمایت از سهام خرد در بازار.
جهت دریافت مشاوره تخصصی و بررسی بهترین راهکار تأمین مالی پروژه خود، با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
۱. بیمه سهام یا حمایت از سهم
یکی از مهمترین کاربردهای اختیار فروش تبعی، حمایت از قیمت سهم و کاهش ریسک افت آن است. این اوراق با تعیین قیمت اعمال، نوعی کف قیمتی برای سهم ایجاد کرده و به همین دلیل به بیمه سهام تشبیه میشوند. سرمایهگذار در صورت کاهش قیمت سهم و فراهم بودن شرایط اعمال، میتواند مطابق اطلاعیه عرضه از حق فروش خود استفاده کند. البته قیمت اعمال، سررسید و سایر شرایط در هر انتشار متفاوت است و باید اطلاعیه عرضه بررسی شود.
۲. تأمین مالی از طریق اوراق تبعی
اوراق تبعی میتوانند در برخی ساختارها بهعنوان ابزاری برای تأمین مالی شرکتها نیز به کار روند. در این روش، همزمان با فروش سهام پایه، اوراق اختیار فروش تبعی نیز با قیمت اعمال متناسب با قیمت فروش سهام و نرخ تأمین مالی عرضه میشود. در سررسید، دارنده اوراق در صورت فراهم بودن شرایط میتواند سهام خود را با قیمت اعمال به عرضهکننده بفروشد. جزئیات بازدهی، اعمال و تسویه نیز در اطلاعیه عرضه مشخص میشود.
۳. تأمین مالی با هدف حمایت از سهم
در برخی ساختارهای تأمین مالی، شرکت میتواند علاوه بر حمایت از سهم پایه، منابع جمعآوریشده را برای حمایت از سایر سهام زیرمجموعه یا اهداف توسعهای و کسبوکار خود استفاده کند.
بنابراین، منابع حاصل از این روش لزوماً محدود به حمایت مستقیم از همان سهم پایه نیست و میتواند مطابق هدف انتشار در سایر بخشهای شرکت مورد استفاده قرار گیرد.
۴. تأمین مالی با هدف حمایت از سهام خرد
یکی دیگر از کاربردهای اوراق تبعی، تأمین مالی با هدف حمایت از سهام خرد در بازار است.
سازوکار این روش مشابه تأمین مالی از طریق اوراق تبعی است؛ اما هدف از استفاده از منابع، تمام یا بخشی از مبلغ حاصل از تأمین مالی برای حمایت از سهام خرد در بازار است.
این حمایت میتواند شامل موارد زیر باشد:
سهام پایه موضوع انتشار
سهام شرکتهای همگروه
سایر سهام مورد معامله در بازار
این ساختار میتواند بهعنوان یکی از راهکارهای استفاده از منابع تأمینشده برای حمایت از بخشهای مختلف بازار سرمایه مورد استفاده قرار گیرد.
ارکان انتشار اوراق تبعی
انتشار اوراق تبعی نیازمند حضور ارکان مشخص و طیکردن فرآیندهای مربوط به بازار سرمایه است.
مهمترین ارکان و نقشهای مرتبط با انتشار عبارتاند از:
عرضهکننده: شخص یا شرکتی که مطابق مقررات نسبت به انتشار و فروش اوراق اقدام میکند.
کارگزار عرضهکننده: مسئول انجام فرآیند عرضه اوراق و عملیات مربوط به آن در بازار سرمایه است.
مشاور عرضه: در آمادهسازی فرآیند انتشار و انجام الزامات مربوط به عرضه نقش دارد.
برای ارکان و ساختار انتشار اوراق تبعی بخش مستقلی در نظر گرفته شده است.
مزایای اوراق تبعی چیست؟
اوراق تبعی بسته به نوع و هدف انتشار میتوانند مزایای مختلفی داشته باشند:
مدیریت ریسک کاهش قیمت سهام: اختیار فروش تبعی میتواند به ایجاد کف قیمتی برای دارایی پایه کمک کند.
حمایت از سهم: این اوراق میتوانند بهعنوان ابزاری برای حمایت از قیمت سهم مورد استفاده قرار گیرند.
تأمین مالی: شرکتها میتوانند در ساختارهای مشخص از اوراق تبعی برای تأمین منابع مالی استفاده کنند.
حمایت از سهام خرد: بخشی از منابع حاصل از برخی ساختارهای تأمین مالی میتواند برای حمایت از سهام خرد اختصاص پیدا کند.
انعطاف در استفاده از منابع: در برخی ساختارها، منابع میتواند برای اهداف توسعهای، کسبوکار یا حمایت از سهام زیرمجموعه استفاده شود.
اوراق تبعی برای چه سرمایهگذارانی مناسب است؟
اوراق تبعی بیشتر برای سرمایهگذارانی قابل بررسی است که:
سهام پایه موردنظر را در اختیار دارند.
به دنبال کاهش ریسک افت قیمت سهام هستند.
قصد دارند از سازوکار حمایت قیمتی استفاده کنند.
میتوانند سهام را تا زمان تعیینشده در شرایط اوراق نگهداری کنند.
قیمت اعمال و تاریخ سررسید را پیش از خرید بررسی میکنند.
هزینه خرید اوراق و عدم بازگشت آن را در تصمیم خود لحاظ میکنند.
اوراق تبعی به معنی حذف کامل ریسک سرمایهگذاری نیست و شرایط هر انتشار باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
نکات مهم پیش از خرید اوراق تبعی
پیش از خرید، اطلاعیه عرضه را مطالعه کنید و موارد زیر را بررسی کنید:
دارایی پایه و نماد مربوط به آن
قیمت اعمال
تعداد اوراق قابل خرید
تاریخ سررسید و اعمال
نحوه تسویه تعهدات
هزینه خرید اوراق
شرایط اعمال اختیار
هدف انتشار اوراق
توجه به این موارد به سرمایهگذار کمک میکند درک دقیقتری از حقوق، تعهدات و ریسکهای مرتبط با اوراق داشته باشد.
تفاوت اوراق تبعی با سهام عادی
ویژگی | اوراق تبعی | سهام عادی |
ماهیت | نشاندهنده مالکیت در شرکت | ابزار مشتقه مبتنی بر دارایی پایه |
دارایی پایه | خود سهم | معمولاً سهام مشخص |
هدف | سرمایهگذاری و مالکیت | مدیریت ریسک، حمایت از سهم یا تأمین مالی |
مدت | فاقد سررسید مشخص | دارای سررسید و شرایط اعمال |
حق خرید یا فروش | ایجاد نمیکند | مطابق نوع اوراق و شرایط عرضه |
بنابراین، اوراق تبعی جایگزین سهام عادی نیستند؛ بلکه حقوق مشخصی را نسبت به یک دارایی پایه ایجاد میکنند.
جمعبندی
اوراق تبعی یکی از ابزارهای مشتقه بازار سرمایه است که بر پایه داراییهایی مانند سهام منتشر میشود و در قالب اختیار فروش تبعی و اختیار خرید تبعی مورد استفاده قرار میگیرد. این اوراق با کاربردهایی مانند بیمه و حمایت از سهام، مدیریت ریسک و تأمین مالی شرکتها میتوانند نقش مهمی در بازار سرمایه داشته باشند؛ با این حال، شرایط هر انتشار از جمله قیمت اعمال، سررسید، تعداد اوراق و نحوه تسویه متفاوت است و باید پیش از خرید، اطلاعیه عرضه بهدقت بررسی شود.
