تأمین مالی و مدیریت جریان نقدی یکی از نیازهای مهم شرکتها و مجموعههای اقتصادی است. گاهی یک شرکت در جریان فعالیتهای خود کالا یا خدماتی را بهصورت مدتدار به مشتریان عرضه میکند و در مقابل، مطالباتی دارد که در آینده وصول خواهند شد. در چنین شرایطی، شرکت ممکن است پیش از سررسید مطالبات به منابع مالی نیاز داشته باشد.
اوراق خرید دین یکی از ابزارهای تأمین مالی بازار سرمایه است که با هدف خرید مطالبات مدتدار اشخاص حقوقی منتشر میشود. در این ساختار، مطالبات واجد شرایط مبنای انتشار اوراق قرار گرفته و از طریق منابع حاصل از انتشار، امکان تأمین مالی برای بانی فراهم میشود.
اگر شرکت شما دارای مطالبات مدتدار است و برای تأمین منابع مالی پیش از سررسید آنها به دنبال استفاده از ظرفیت بازار سرمایه هستید، در این مقاله از سبدگردان آتا با مفهوم اوراق خرید دین، شرایط بانی و مطالبات، الزامات انتشار، ارکان و ساختار این ابزار تأمین مالی آشنا میشوید.
اوراق خرید دین چیست؟
اوراق خرید دین یکی از ابزارهای تأمین مالی در بازار سرمایه است که برای خرید مطالبات مدتدار اشخاص حقوقی، بهجز مطالبات ناشی از عقد سلف، منتشر میشود و قابلیت معامله در بورس یا بازارهای خارج از بورس را دارد.
به زبان ساده، زمانی که یک شرکت از فروش کالا یا ارائه خدمات، مطالباتی با سررسید آینده دارد اما پیش از سررسید به نقدینگی نیاز پیدا میکند، میتواند از طریق اوراق خرید دین بخشی از منابع موردنیاز خود را تأمین کند. در این ساختار، مطالبات مدتدار شرکت به مبنایی برای تأمین مالی تبدیل میشوند و شرکت میتواند از منابع حاصل برای تأمین سرمایه در گردش و ادامه فعالیتهای خود استفاده کند.
مطالبات در اوراق خرید دین چیست؟
منظور از مطالبات در اوراق خرید دین، مطالبات ریالی مدتدار اشخاص حقوقی از اشخاص حقیقی یا حقوقی است که از عقود مبادلهای مانند فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک و جعاله ایجاد شده باشند. مطالبات ناشی از عقد سلف در این چارچوب قرار نمیگیرند. بنابراین، وجود مطالبات مدتدار و واجد شرایط، یکی از الزامات اصلی استفاده از اوراق خرید دین است.
تأمین مالی کسبوکار خود را با ابزارهای بازار سرمایه انجام دهید.
اوراق خرید دین چگونه کار میکند؟
ساختار کلی اوراق خرید دین بر مبنای خرید مطالبات مدتدار شکل میگیرد.
فرآیند کلی را میتوان به صورت زیر در نظر گرفت:
ایجاد مطالبات مدتدار → شناسایی و بررسی مطالبات واجد شرایط → طراحی ساختار انتشار → انتقال مطالبات به نهاد واسط → انتشار اوراق → تأمین منابع مالی → وصول مطالبات → پرداخت وجوه مربوط به اوراق
در این ساختار، بانی مطالبات واجد شرایط خود را در چارچوب قراردادهای مربوط به نهاد واسط منتقل میکند. نهاد واسط نیز با انتشار اوراق خرید دین، منابع مالی موردنیاز را از سرمایهگذاران تأمین میکند.
در ادامه، مطالبات از بدهکاران وصول شده و جریان نقدی حاصل از آن مطابق ساختار تعیینشده برای انجام پرداختهای مربوط به اوراق مورد استفاده قرار میگیرد.
به این ترتیب، شرکت میتواند به جای انتظار برای وصول مطالبات در سررسید، بخشی از منابع مالی خود را زودتر تأمین کند.
شرایط بانی برای انتشار اوراق خرید دین
برای انتشار اوراق خرید دین، بانی باید شرایط مشخصی داشته باشد.
شرکتها و مؤسسات غیردولتی
شرکتهای سهامی، شرکتهای تعاونی و مؤسسات یا نهادهای عمومی غیردولتی مشمول ماده ۳ قانون مدیریت خدمات کشوری، به استثنای شهرداریها، در صورت برخورداری از شرایط زیر میتوانند به عنوان بانی مورد بررسی قرار گیرند:
در ایران به ثبت رسیده باشند و مرکز اصلی فعالیت آنها در ایران باشد.
اظهارنظر بازرس و حسابرس شرکت در خصوص صورتهای مالی دو سال مالی اخیر بانی، مردود یا عدم اظهارنظر نباشد.
مؤسسات و شرکتهای دولتی
مؤسسات دولتی و شرکتهای دولتی مشمول مواد ۲ و ۴ قانون مدیریت خدمات کشوری و همچنین شهرداریها نیز میتوانند در چارچوب مقررات مربوط از این ابزار استفاده کنند.
بنابراین، وضعیت حقوقی بانی، محل ثبت، سابقه مالی و گزارش حسابرس و بازرس قانونی از جمله موضوعاتی است که پیش از انتشار اوراق باید بررسی شود.
شرایط مطالبات برای انتشار اوراق خرید دین
هر مطالبهای نمیتواند مبنای انتشار اوراق خرید دین قرار گیرد و باید شرایط زیر را داشته باشد:
سپری شدن حداقل ۱۰٪ مدت قرارداد: حداقل ۱۰ درصد از مدت قرارداد باید از زمان ایجاد مطالبات گذشته باشد. اقساط سررسیدشده نیز باید وصول شده باشند یا حداکثر دو ماه از سررسید آنها گذشته باشد. مطالبات فاقد پرداختهای دورهای از این شرط مستثنی هستند.
امکان قانونی انتقال مطالبات: برای انتقال مطالبات به نهاد واسط نباید منع قانونی، قراردادی یا قضایی وجود داشته باشد.
ارتباط با موضوع فعالیت بانی: قراردادهای ایجادکننده مطالبات باید در چارچوب موضوع فعالیت بانی بوده و بانی حداقل دو سال سابقه فعالیت سودآور در آن زمینه داشته باشد.
محدودیت میزان مطالبات: حداکثر ۵۰٪ خالص مطالبات بانی بر اساس آخرین صورتهای مالی حسابرسیشده میتواند مبنای انتشار اوراق قرار گیرد.
شرایط بدهکار حقوقی
اگر بدهکار قرارداد مبنای اوراق شخص حقوقی باشد، باید در ایران به ثبت رسیده و مرکز اصلی فعالیت آن نیز در ایران باشد.
ممنوعیت استفاده از مطالبات گروهی خاص: مطالبات بانی از سهامداران، شرکتهای زیرمجموعه و شرکتهای همگروه نمیتواند مبنای انتشار اوراق خرید دین قرار گیرد.
شرایط اظهارنظر حسابرس: اظهارنظر حسابرس نسبت به صورتهای مالی نباید به دلیل مطالبات موضوع انتشار اوراق، مشروط، مردود یا عدم اظهارنظر باشد.
شرایط اوراق خرید دین
اوراق خرید دین نیز شرایط مشخصی دارند که هنگام طراحی ساختار انتشار باید مورد توجه قرار گیرد.
سررسید مطالبات و اوراق: سررسید مطالبات لزومی ندارد با سررسید اوراق یکسان باشد و امکان انتشار اوراق بر مبنای بخشی از مطالبات نیز وجود دارد. این موضوع امکان طراحی ساختار تأمین مالی متناسب با حجم مطالبات و جریان نقدی آنها را فراهم میکند.
حداقل دوره عمر اوراق: دوره عمر اوراق خرید دین نمیتواند کمتر از یک سال باشد و مدت انتشار باید با توجه به این الزام و ویژگی مطالبات تعیین شود.
ارکان انتشار اوراق خرید دین
انتشار اوراق خرید دین با حضور ارکان تخصصی انجام میشود که هرکدام وظیفه مشخصی در فرآیند انتشار، عرضه، وصول مطالبات و پرداخت دارند:
بانی: شخص حقوقی دارای مطالبات واجد شرایط که برای تأمین مالی، مطالبات خود را به نهاد واسط منتقل میکند.
نهاد واسط (ناشر): ایجاد ساختار حقوقی انتشار و خرید مطالبات موضوع اوراق.
بازارگردان: کمک به نقدشوندگی و انجام معاملات منظم اوراق.
متعهد پذیرهنویس: تضمین پذیرهنویسی اوراق در چارچوب تعهدات تعیینشده.
عامل فروش: انجام فرآیند عرضه و فروش اوراق.
عامل پرداخت: انجام پرداختهای مربوط به اوراق در زمانهای مقرر.
عامل وصول: پیگیری و وصول مطالبات موضوع اوراق.
ضامن: تضمین تعهدات مشخصشده اوراق، در صورت پیشبینی در ساختار انتشار.
امین: نظارت بر فرآیندهای مرتبط با اوراق و بررسی گزارشهای مربوط.
جهت دریافت مشاوره تخصصی و بررسی بهترین راهکار تأمین مالی پروژه خود، با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
مزایای تأمین مالی از طریق اوراق خرید دین
استفاده از اوراق خرید دین میتواند برای شرکتهایی که دارای مطالبات مدتدار واجد شرایط هستند، مزایای مختلفی داشته باشد.
تأمین مالی پیش از سررسید مطالبات
مهمترین مزیت این ابزار، امکان تبدیل بخشی از مطالبات آینده به منابع مالی در زمان حال است.
شرکت میتواند بدون انتظار برای سررسید مطالبات، در چارچوب ساختار اوراق نسبت به تأمین منابع مالی اقدام کند.
تأمین سرمایه در گردش
منابع حاصل از این روش میتواند به شرکت در تأمین نیازهای مالی و سرمایه در گردش کمک کند؛ بهویژه زمانی که بخش قابلتوجهی از منابع شرکت در مطالبات مدتدار قرار گرفته باشد.
استفاده از ظرفیت بازار سرمایه
اوراق خرید دین یکی از ابزارهای بازار سرمایه برای تأمین مالی است و میتواند در کنار سایر ابزارهای تأمین مالی مورد بررسی قرار گیرد.
استفاده از مطالبات موجود
در این روش، مطالبات ایجادشده در جریان فعالیت شرکت میتوانند مبنای طراحی ساختار تأمین مالی قرار گیرند.
امکان انتشار بر مبنای بخشی از مطالبات
لازم نیست تمام مطالبات شرکت مبنای انتشار اوراق قرار گیرد و انتشار اوراق بر مبنای بخشی از مطالبات نیز امکانپذیر است.
اوراق خرید دین برای چه شرکتهایی مناسب است؟
اوراق خرید دین بیشتر برای شرکتهایی قابل بررسی است که:
دارای مطالبات ریالی مدتدار هستند.
مطالبات از قراردادهای مبادلهای واجد شرایط ایجاد شدهاند.
حداقل ۱۰ درصد از مدت قرارداد مطالبات سپری شده است.
اقساط سررسیدشده وصول شده یا حداکثر دو ماه از سررسید آنها گذشته است.
قراردادهای ایجادکننده مطالبات در راستای موضوع فعالیت شرکت قرار دارند.
حداقل دو سال سابقه فعالیت سودآور در زمینه مربوط دارند.
امکان قانونی، قراردادی و قضایی انتقال مطالبات به نهاد واسط را دارند.
مطالبات درونگروهی یا مطالبات از سهامداران و شرکتهای زیرمجموعه و همگروه ندارند که بخواهند مبنای انتشار قرار دهند.
برای تأمین مالی پیش از سررسید مطالبات به منابع مالی نیاز دارند.
نقش سبدگردان آتا در تأمین مالی شرکتها
انتخاب ابزار مناسب برای تأمین مالی، تنها به شناسایی یک ابزار محدود نمیشود. ماهیت مطالبات، نوع قراردادهای ایجادکننده طلب، وضعیت وصول اقساط، میزان مطالبات، شرایط مالی شرکت و امکان انتقال مطالبات، همگی در انتخاب ساختار مناسب نقش دارند.
سبدگردان آتا با تمرکز بر خدمات بازار سرمایه و راهکارهای تأمین مالی، میتواند در بررسی نیازهای مالی شرکتها و ارزیابی گزینههای موجود برای تأمین منابع همراه کسبوکارها باشد.
اگر شرکت شما دارای مطالبات مدتدار واجد شرایط است و برای تأمین منابع مالی پیش از سررسید آنها به دنبال راهکار مناسب هستید، اوراق خرید دین میتواند یکی از گزینههای قابل بررسی برای تأمین مالی از بازار سرمایه باشد.
جمعبندی
اوراق خرید دین یکی از ابزارهای تأمین مالی بازار سرمایه است که به شرکتها امکان میدهد با استفاده از مطالبات ریالی مدتدار واجد شرایط، پیش از سررسید آنها به منابع مالی دسترسی پیدا کنند. برای انتشار این اوراق، مطالبات و بانی باید شرایط و الزامات مشخصی از جمله سابقه فعالیت، وضعیت صورتهای مالی، امکان قانونی انتقال مطالبات و محدودیت حجم مطالبات را داشته باشند. در نتیجه، شرکتهایی که دارای مطالبات مدتدار واجد شرایط هستند و به نقدینگی پیش از سررسید نیاز دارند، میتوانند اوراق خرید دین را بهعنوان یکی از گزینههای تأمین مالی از بازار سرمایه بررسی کنند.
